The Spectator: Ο Πούτιν χάνει όλο και περισσότερο την επαφή με την πραγματικότητα

Παρακολουθώντας ως μια ιστορική ομιλία προς το έθνος μετά την εξέγερση της ομάδας Wagner το προηγούμενο Σαββατοκύριακο, η σύντομη ομιλία του Βλαντιμίρ Πούτιν το βράδυ της Δευτέρας ήταν αντίθετα μια μη πειστική καταδίκη των πάντων γενικά και τίποτα πολύ συγκεκριμένα. Αν η ομιλία ήταν ιστορική, ήταν μόνο λόγω του τρόπου με τον οποίο ο πρόεδρος ανέφερε τις ιστορικές προδοσίες και επαναστάσεις της Ρωσίας.

Οι (κακές) χρήσεις του ιστορικού από τον Πούτιν προκαλούν συχνά αναστάτωση στη Δύση, αλλά τον εξυπηρετεί καλά στο εσωτερικό. Αντιγραμμένα από τη μηχανή προπαγάνδας του Κρεμλίνου, τα μηνύματα του Προέδρου για τη χαοτική, απελπισμένη δεκαετία του 1990 και τις μακριές πληγές των αιματηρών εμφυλίων πολέμων της Ρωσίας του 20ού αιώνα έχουν σχεδιαστεί προσεκτικά για να προκαλέσουν φόβο για το τι μπορεί να ακολουθήσει την έξοδό του από την εξουσία. Αυτό συνδυάζεται με υποσχέσεις, που ποτέ δεν εκδηλώθηκαν πλήρως, για επιστροφή στο μεγαλείο και την αυτάρκεια της σοβιετικής εποχής. Η αδιάκοπη επανάληψη των προηγούμενων θριάμβων και τραυμάτων από το Κρεμλίνο έπαιξε κρίσιμο ρόλο στο να συμβιβαστεί ο Ρώσος λαός σε ένα όλο και πιο αυταρχικό καθεστώς και μια καταστροφικά επιθετική εξωτερική πολιτική.

Αλλά, τα σημερινά γεγονότα έχουν πλέον ξεπεράσει τα μαθήματα ιστορίας του Πούτιν. Οι υπαινιγμοί του για τον εμφύλιο πόλεμο και τις «εποχές προβλημάτων» (ιστορικές περίοδοι όπου το κράτος ήταν αδύναμο και επέρχεται το χάος) θυμίζουν στους ανθρώπους μόνο την αστάθεια που πλήττει αυτήν τη στιγμή τη Ρωσία. Ομοίως, οι συγκρίσεις με τη «Νεοναζιστική Ουκρανία», ένα υποτιθέμενο αποτυχημένο κράτος, εγείρουν το ερώτημα γιατί στο Ροστόφ και όχι στο Κίεβο, οι Ρώσοι μαχητές  έγιναν δεκτοί με φανφάρες, αρτοσκευάσματα και selfies.

Οι προσπάθειες του Πούτιν να κατηγορήσει την ομάδα Wagner –και αυτόν τον έμπιστο παλιό κακό «τη Δύση»– αγνοούν μια δυσάρεστη πραγματικότητα: ότι τα παράπονα του Πριγκόζιν για τις αποτυχίες του πολέμου απευθύνονται σε πολλούς απλούς ανθρώπους. Πρώτον, γιατί λέει την αλήθεια, ότι δηλαδή η εισβολή βασίστηκε σε ψέματα και ο πόλεμος έγινε δίχως ουσιαστικό λόγο. Δεύτερον, επειδή η «αλήθεια» του είναι συσκευασμένη με τρόπο που παρηγορεί τις πολλές χιλιάδες Ρώσους που έχασαν αγαπημένα τους πρόσωπα στην Ουκρανία και τα πολλά εκατομμύρια που αισθάνονται αποπροσανατολισμένοι από την απόφαση να εξαπολύσουν μια ευρείας κλίμακας εισβολή εξαρχής.

Η χρήση του όρου «όλα πάνε σύμφωνα με το σχέδιο» ως ειρωνική φράση στα ρωσικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνει την ευρεία συνειδητοποίηση της αποτυχημένης δίωξης του πολέμου στην Ουκρανία από το Κρεμλίνο. Όμως, οι κρίσεις και τα ηχητικά μηνύματα του Πριγκόζιν σώζουν τη τραυματισμένη εθνική υπερηφάνεια της Ρωσίας, κολλώντας αυτές τις αποτυχίες σε διεφθαρμένες και ανίκανες ελίτ, των οποίων τα παιδιά ζουν μέσα στην χλιδή στην Ευρώπη ενώ όλοι οι άλλοι στέλνονται στη μάχη χωρίς κατάλληλο εξοπλισμό ή εκπαίδευση.

Υπάρχει λίγος χώρος για τους Ουκρανούς σε αυτήν την αφήγηση, αλλά αυτός ο πόλεμος ήταν πάντα λιγότερο για την Ουκρανία παρά για τη διεκδίκηση του ρωσικού μεγαλείου και ισχύος. Η αφήγηση που προωθείται από τον Πριγκόζιν –και πολλοί άλλοι- είναι ότι το ρωσικό μεγαλείο είναι αδιαμφισβήτητο, αλλά οι διεφθαρμένες ελίτ έχουν αφαιρέσει τη στρατιωτική χρηματοδότηση για τον εαυτό τους.

Αυτός ο αντιελιτισμός απευθύνεται στους απλούς ανθρώπους, αλλά υπάρχουν επίσης πολλοί στον στενό κύκλο του Πούτιν που συμφωνούν με αυτή την ανάγνωση του πολέμου, ακόμα κι αν έχουν λίγο χρόνο για τον Πριγκόζιν προσωπικά. Πολλοί από τους ισχυρούς άνδρες που αποτελούν τους στενότερους συμβούλους του Πούτιν θα ήθελαν να δουν μια συνολική μεταρρύθμιση της κοινωνίας σε μια πιο μιλιταριστική βάση και μια εκκαθάριση της ανώτατης στρατιωτικής δύναμης για πιο αποτελεσματικούς πολεμοχαρείς.

Υπό το πρίσμα αυτών των πολύ πραγματικών διαιρέσεων, καμία φωνή δεν θα μπορούσε να αποσπάσει την προσοχή από την αδυναμία της επιχειρηματολογίας του Πούτιν το βράδυ της Δευτέρας. Η επιμονή του ότι ο ρωσικός λαός είχε ενωθεί για την υπεράσπιση του κράτους του και της «συνταγματικής τάξης» ήταν σχεδόν τόσο μη πειστική όσο ο έπαινος του για τις γενναίες παρεμβάσεις των τοπικών υπηρεσιών επιβολής του νόμου και των υπηρεσιών πληροφοριών.

Οι συνέπειες αυτού που εκτυλίσσεται αυτή τη στιγμή στη Ρωσία παραμένουν ασαφείς. Είναι πολύ νωρίς για να επιβεβαιωθεί εάν υπάρχει άμεση απειλή για το καθεστώς του Πούτιν. Αυτή η αβεβαιότητα κάνει ορισμένες απουσίες ακόμη πιο έντονες: η απουσία λαϊκής υποστήριξης για το κράτος κατά τη διάρκεια της εξέγερσης, η απουσία τοπικής αντίστασης στους στασιαστές, η απουσία όλων των πραγμάτων που ανέφερε ο Πούτιν στην ομιλία του ως απόδειξη εθνικής ενότητας.

Άρθρο του Jade McGlynn για τον The Spectator